Landelijke Studentenvakbond

Extra studiekosten

Bijna alle studenten betalen naast hun collegegeld veel extra studiekosten. Denk aan kosten voor verplichte excursies, studieboeken, readers, een rekenmachine, studiemateriaal, kosten voor audities of studiekeuze activiteiten. De wet stelt paal en perken aan het vragen van extra studiekosten. Helaas houden onderwijsinstellingen zich niet aan deze regels. Onderwijsinstellingen vragen massaal onwettige extra kosten. Betaal jij onwettige studiekosten aan je onderwijsinstelling? Hier vind je informatie over welke studiekosten onderwijsinstellingen wel en niet mogen vragen.

De wet maakt onderscheid tussen twee soorten extra kosten, naast de collegegeld verplichting. Ten eerste stelt de wet regels omtrent het vragen van extra studiekosten voor zaken die verplicht zijn om een onderwijstraject met succes af te ronden. Daarnaast stelt de wet regels omtrent het vragen van kosten die samenhangen met de inschrijving, zogenoemde selectiekosten. De regels omtrent deze twee soorten kosten worden hieronder uitgewerkt.

Wij zijn momenteel met de universiteiten, hogescholen en het ministerie in overleg om te regelen dat deze onwettige praktijken zo snel mogelijk stoppen.

Studiekosten

In beginsel mag een onderwijsinstelling geen kosten in rekening brengen naast de collegegeldverplichting. Vaak vragen onderwijsinstellingen extra geld voor zaken die verplicht zijn om een onderwijstraject met succes af te ronden. Deze kosten zijn bij de wet verboden. Behalve als de opleiding een gratis alternatief biedt. Begin 2014 was er al veel onduidelijkheid rondom de extra bijdrage voor studenten. Sinds 1 september 2013 is de wettelijke grondslag rondom de extra bijdrage uitgebreid. Dit houd in dat instellingen voor klein, residentieel onderwijs, voor fixusopleidingen en voor opleidingen met aanvullende eisen een bijdrage mogen vragen voor deze opleiding. In principe is het zo dat er twee aspecten bepalend zijn voor het wel of niet kunnen verplichten van extra studiekosten, namelijk: (a) de aard van de opleiding en (b) of de kosten rechtstreeks voortvloeien uit de wettelijke taak van de instelling. Voorbeeld: Een lerarenopleidingen voor lichamelijke opvoeding mag geen extra kosten in rekening brengen voor het gebruik van de sportfaciliteiten, terwijl andere opleidingen dit wel mogen doen.

Als student heb je dus na je inschrijving recht op voorzieningen. Dit betekent in principe dat er aan de student geen extra kosten hoeft te maken om het studieprogramma met succes af te ronden. Als een onderwijsinstelling wel kosten in rekening brengt voor verplichte activiteiten of materialen die je nodig hebt om je opleiding met succes af te ronden, moet de opleiding een gratis alternatief bieden. Indien je opleiding geen gratis alternatief biedt, zijn de extra gevraagde kosten onwettig op grond van art. 7.50 lid 1 WHW. De categorie extra kosten is zeer ruim, denk aan; excursiegeld voor verplichte excursies, kosten voor inzien van een tentamen, kosten voor inschrijving van een tentamen, kosten voor verplichte studieboeken of ander verplicht lesmateriaal, gastcolleges, extra kosten i.v.m. stage. Voorbeeld: een opleiding mag jou niet vragen een boek of artikel te kopen tenzij deze gratis beschikbaar is in de bibliotheek (of een gratis download wordt geboden). Hierbij hoeft het niet eens zo te zijn dat er voldoende exemplaren aanwezig zijn in de bibliotheek, maar er moet er minstens één aanwezig zijn. Er zijn uitzonderingen op deze regeling. Dit kan in bijvoorbeeld voedingspractica, waar het gemaakte eten als maaltijd kan dienen voor de student, waardoor vooralsnog een eigen bijdrage mag worden gevraagd. In het geval van excursies moet er een vervangende (papieren) opdracht worden geboden of een stage als kosteloos alternatief. Mocht de excursie niet vervangbaar zijn dan mag er alleen een bijdrage worden gevraagd voor de reis- en verblijfkosten van de student.

LET OP: Dit mag alleen in uitzonderlijke gevallen, waarbij het absoluut noodzakelijk is dat de student de excursie volgt. Dit kan bijvoorbeeld zijn voor een excursie naar Egypte in het kader van een studie Egyptologie.

Hieronder hebben wij een lijst opgesteld met zaken waar wel of geen extra bijdrage voor mag worden gevraagd. Dit is afgeleid van een brief van het ministerie van OCW.

Wanneer mag er absoluut geen extra bijdrage voor studiekosten worden gevraagd?

  • Voor het mogen volgen van onderwijs
  • Toegang en exploitatie tot gebouwen en verzamelingen
  • Gebruik maken van studentvoorzieningen (zoals studentpsychologen en computerfaciliteiten)
  • Scriptie- en studiebegeleiding
  • Administratiekosten (ook voor de inschrijving)
  • Uitgifte collegekaarten
  • Getuigschriften en deurpassen
  • Matching en voorlichting
  • Studiegidsen (tenzij deze informatie tevens gratis te verkrijgen is)
  • Mentormiddagen
  • Het verzorgen van (interactieve) vormen waarmee studenten aan de slag gaan met de studiestof (tenzij dit geen onderdeel is van de opleiding)
  • Deelname aan de studentenraad
  • Werving van stageplaatsen
  • Afnemen van tentamens (tenzij niet aan de inschrijfprocedure is voldaan)
  • Hulpmiddelen voor tentamens

Wanneer mag er wel een extra bijdrage voor studiekosten worden gevraagd?

  • Het te laat inschrijven voor tentamens (maximaal €20,-)
  • Festiviteiten
  • Het fonds studentenbelangen
  • Het faciliteitenfonds
  • Gastsprekers
  • Sportdagen
  • Koffie, thee en andere kantineproducten
  • Kopieer- en printkosten
  • Verzekeringen
  • Waarborgsommen
  • Het studentenpastoraat
  • Deelname aan een summer school
  • Introductiedagen
  • Sportfaciliteiten (sportopleidingen uitgezonderd)
  • Sportactiviteiten
  • Vaarbewijzen (in het geval van Maritieme opleidingen)
  • Vaccinaties voor stageplekken

Voor zover instellingen een eigen bijdrage mogen vragen is het de verantwoordelijkheid van het instellingsbestuur om dit te doen binnen de grenzen van de wet- en regelgeving. De wet schrijft ook voor dat de kosten die gevraagd worden “qua hoogte redelijk en billijk” zijn. De kosten mogen maximaal kostendekkend zijn. De instelling is er ook voor verantwoordelijk dat de (aankomende) studenten duidelijk en tijdig op de hoogte worden gesteld van de extra kosten. Daarnaast “ligt het in de rede” dat instellingen studenten financiële ondersteuning bieden indien studenten de eigen bijdrage niet kunnen betalen.

Selectiekosten

Sommige onderwijsinstellingen mogen onder bepaalde voorwaarden selectiekosten vragen in verband met de inschrijving. Dit is alleen toegestaan als dat volgens een specifieke regeling is bepaald. Op het moment van schrijven ontbreekt deze regeling nog. Dat betekent dat op dit moment alle vormen van selectiekosten verboden zijn! Maar de betreffende regeling zit er wel aan te komen. Daarom alvast een voorproefje van welke selectiekosten de regeling kan toestaan.

In uitsluitend de volgende gevallen kan een AMvB (Algemene Maatregel van Bestuur) bepalen dat een onderwijsinstelling selectiekosten mag vragen. In alle andere gevallen is het vragen van selectiekosten altijd verboden:

1) art. 6.7 WHW: Indien er sprake is van kleinschalig en intensief onderwijs en het instellingsbestuur volgens specifieke selectie criteria studenten selecteert, met toestemming van is van onze minister.

2) art. 7. 26 WHW: Indien een onderwijsinstelling specifieke eisen stelt ten aanzien van kennis of vaardigheden die niet of niet in voldoende mate onderdeel zijn van het voortgezet onderwijs kan de minister bij ministeriële regelingen opleidingen aanwijzen die mogen selecteren.

3) art. 7. 26a WHW: opleidingen die op het gebied van de kunst en lerarenopleidingen mogen selecteren op basis van specifieke eisen.

4) art. 7. 53 WHW: opleidingen met een numerus fixus wegens beschikbare onderwijscapaciteit kunnen tot op zekere hoogte selecteren.

5) art. 7. 56 WHW: opleiding met een numerus fixus op basis van de behoefte van de arbeidsmarkt kunnen tot op zekere hoogte selecteren.

Tot slot, als het zo ver is dat een onderwijsinstellingen op basis van een regeling in de bovengenoemde gevallen selectiekosten mogen vragen, moeten ze een financiële voorziening treffen voor degenen voor wie de selectiekosten een onoverkomelijke belemmering voor de inschrijving vormt. Dus als je de verplichte selectiekosten niet kan betalen, kan je een beroep doen op deze voorziening.

De selectiekosten zijn onlangs gemaximeerd op 100,00 euro voor een beperkt aantal opleidingen. Binnenkort worden deze selectiekosten afgeschaft voor alle opleidingen.

Studentenlijn

Heb je vragen over extra studiekosten of een andere vraag over je studie? Neem dan contact op met de Studentenlijn van de LSVb.