UTRECHT – 21 september 2026. De Universiteiten van Nederland en het ministerie van Defensie hebben vandaag een intentieverklaring ondertekend waarmee zij inzetten op een sterke en nauwe samenwerking. Dit heeft, volgens de Landelijke Studentenvakbond grote negatieve invloed op de academische vrijheid en onafhankelijk onderzoek.
De universiteiten van Nederland zullen samenwerkingen en zo hun kennis en onderzoek in te zetten voor Defensiedoeleindes. In de gehele intentie-verklaring en de woordvoering wordt veel gesproken over de hoe nauw Defensie en universiteiten zullen samenwerken. Enkel in een korte bijzin of in een laatste alinea wordt genoemd dat academische vrijheid “voorop” staat. Dit terwijl thematische sturing van onderzoeken door geld of macht directe gevolgen heeft voor onafhankelijk onderzoek en zo academische vrijheid.
Academische vrijheid gaat namelijk over het recht om vrij te kiezen wat je onderzoekt en de vrijheid om de kennis te verspreiden en uit te wisselen. En met deze vrijheid gaat het slecht. Het afgelopen jaar zakte Nederland naar plaats zestig op de internationale ranking. Het maatschappelijke vertrouwen in de wetenschap is momenteel hoger dan in de politiek, de media en de rechtspraak. Dit vertrouwen neemt af als invloed van buitenaf, Defensie in dit geval, wetenschappelijk onderzoek beïnvloedt.
Als onderwijsinstellingen (deels) afhankelijk worden door geld van buitenaf, hebben ze minder vrijheid in het kiezen van hun eigen onderzoeksactiviteiten. Het gaat hier dan niet enkel om geld, maar ook op de impact op welke onderwerpen worden onderzocht en welke minder. Dit is een gevaar voor de academische vrijheid. “Kan een student of docent kritisch zijn op de hand die hem voet?” vraagt Evy Kras (voorzitter LSVb) zich af.
Daarbij heeft het onderzoek veel invloed op het onderwijs dat wordt gegeven. Veel docenten geven les aan de hand van hun eigen onderzoek. Zo ettert de oorlogskoorts door in de klaslokalen. Studenten krijgen minder ruimte en tijd om zelf na te denken over wat zij van Defensie denken als hun docent hier al een wereldbeeld voorhoudt. “Studenten zouden veel meer les moeten krijgen over wegen naar vrede dan naar oorlog,” sluit Kras af.
https://academic-freedom-index.net/research/Academic_Freedom_Index_Update_2026.pdf
https://www.leopoldina.org/en/topics/academic-freedom/threat-to-academic-freed