Utrecht/Amsterdam 18 november 2026 – Militarisering van het hoger onderwijs is een structureel fenomeen in Nederland, zo blijkt uit het vandaag door de Landelijke Studentenvakbond (LSVb) en Stop Wapenhandel gepubliceerde rapport ‘Onderwijs en onderzoek voor oorlogsvoorbereiding. Waar is het vraagteken?: Zwartboek Militarisering hoger onderwijs’. Dit zwartboek zet op een rij hoe universiteiten, hogescholen en mbo’s in toenemende mate samenwerken met Defensie en de wapenindustrie, zowel op het gebied van onderzoek als dat van militaire werving. Het publieke en bestuurlijke debat daarover blijft achter, ook op onderwijsinstellingen zelf, waar kritische stemmen worden genegeerd. Het zwartboek sluit aan bij acties in het kader van de Landelijke School Walkout tegen dienst- plicht van ‘Stop de Oorlogskoorts’ op vrijdag 20 november.
De auteurs concluderen dat Defensie via financiering, wetgeving, sturing, werving en normalisering steeds meer invloed op onderwijs en onderzoek krijgt en dat dit op gespannen voet staat met de educatieve, wetenschappelijke en maatschappelijke functie van hoger onderwijs. Daarbij omarmen nagenoeg alle colleges van bestuur kritiekloos het dominante oorlogsnarratief en de retoriek van regering en Defensie over de noodzaak van het versterken van de ‘weerbaarheid’. “Onze frustratie is dat studenten niets gevraagd wordt”, zegt Evy Kras, voorzitter van de LSVb, “de vraag of samenwerkingen wenselijk zijn wordt ons niet gesteld, alleen hoe we willen bijdragen. Maar veel studenten zien de toenemende invloed van Defensie als niet wenselijk. Onderwijs moet onafhankelijk en vrij van invloeden van Defensie zijn. Dat is ons recht.”
Het zwartboek omschrijft per universiteit een voorbeeld van samenwerking met Defensie of de wapenindustrie, aangevuld met ervaringen van studenten. Deze opsomming weerspiegelt hoe breed de samenwerking is, inhoudelijk en qua vorm. Projecten gaan van ontwikkeling van nieuwe militaire technologieën tot onderzoek naar de gevechtsbereidheid onder studenten. Er zijn concrete projecten met forse financiële bijdragen van Defensie, door Defensie betaalde militaire docenten en onderzoekers en militarisering in bredere samenwerkingsverbanden. Co-auteur Mark Akkerman (Stop Wapenhandel): “Het in toenemende mate omvormen van universiteiten, hogescholen en mbo’s tot wervings-, opleidings- en onderzoekscentra voor Defensie en de wapenindustrie draagt bij aan oorlogsvoorbereiding, onderdrukking en mensenrechtenschendingen. Alle denk-, innovatie- en uitvoeringskracht is juist nodig om de grote uitdagingen van de toekomst, zoals klimaatverandering en de groei van autoritaire
en onderdrukkende regimes, het hoofd te bieden.”
In het voorwoord van het zwartboek roepen 17 docenten aan universiteiten en hogescholen, waaronder de professoren Willem Schinkel (Erasmus Universiteit), Sander Otte (TU Delft), Amade M’Charek en Sarah Bracke (Universiteit van Amsterdam), op tot een “fundamentele discussie over de militarisering van onze instellingen die al veel eerder had moeten plaatsvinden”. Ze wijzen erop dat “pogingen om zo’n fundamentele discussie te voeren […] op felle weerstand stuiten, zowel vanuit de politiek en de samenleving als vanuit de universiteiten en de hbo’s zelf.”
“De publicatie van het zwartboek is bedoeld als middel voor docenten en studenten om inzichten op te doen en gedocumenteerde bezwaren te kunnen aankaarten”, aldus Evy Kras van de LSVb, met FNV Young & United en De Nieuwe Vredesbeweging, waar Stop Wapenhandel deel van uitmaakt, mede-organisator van de Landelijke School Walkout van Stop de Oorlogskoorts vrijdag.
Het zwartboek ‘Onderwijs en onderzoek voor oorlogsvoorbereiding. Waar is het vraagteken?’ is te vinden op [https://lsvb.nl/wp-content/uploads/sites/2/2026/11/zwartboek-militarisering-op-onderwijs-A4-1.pdf].
Meer informatie over de Landelijke School Walkout op 20 november: https://www.stopdeoorlogskoorts.nl/